Śmierć jednego z małżonków to zawsze trudna chwila — zarówno emocjonalnie, jak i praktycznie. Oprócz kwestii organizacyjnych, pojawia się pytanie: jak właściwie dzielony jest majątek? W Belgii jednym z najważniejszych mechanizmów ochrony małżonka przeżywającego jest usufrukt — prawo do korzystania z majątku zmarłego bez bycia jego pełnym właścicielem.Czym jest usufrukt?
Usufrukt (fr. usufruit, niderl. vruchtgebruik) to prawo do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków, bez prawa do rozporządzania własnością. Gdy małżonek umiera, ustawodawca belgijski przewiduje, że:
-
małżonek przeżywający odziedziczy usufrukt nad częścią majątku,
-
dzieci (lub inni spadkobiercy) otrzymują gołą własność („nue-propriété”).
Po wygaśnięciu usufrukt (najczęściej wraz ze śmiercią małżonka przeżywającego) z powrotem łączy się z gołą własnością i dzieci (lub inni właściciele) stają się pełnymi właścicielami.
Dlaczego wartość usufrukt ma znaczenie?
Wartość usufruktualna ma wpływ na:
-
podatek spadkowy (każdy z członków rodziny jest opodatkowany od wartości udziału, który otrzymuje),
-
konwersję usufrukt/nieruchomość na środki pieniężne,
-
negocjacje między uprawnionymi (np. małżonkiem i dziećmi).
Aby ocenić tę wartość precyzyjnie, Belgia każdego roku publikuje urzędowe tabele konwersji usufrukt — oparte na statystycznej długości życia i stopie procentowej, osobno dla mężczyzn i kobiet.
Pełny tekst urzędowy tych tabel (Arrêté ministériel z 1 lipca 2025) znajdziesz tutaj:
➡️ https://refli.be/fr/lex/2025004454 — Arrêté ministériel établissant les tables de conversion de l’usufruit visées à l’article 4.64, §§ 3 et 5, du Code civil
Jak wyglądają te tabele?
Oficjalna tabela to długi zestaw danych aktuarialnych, który dla każdego roku życia pokazuje, ile procent wartości majątku stanowi wartość usufrukt (Conv.). Przykładowy fragment tabeli wygląda tak:
| Wiek | Conv. mężczyzna | Conv. kobieta |
|---|---|---|
| 0 | 89,38 % | 89,68 % |
| 1 | 89,10 % | 89,41 % |
| 2 | 88,80 % | 89,12 % |
| 3 | 88,49 % | 88,83 % |
| 4 | 88,17 % | 88,53 % |
To tylko fragment — pełna tabela zawiera wartości dla w zasadzie każdego wieku od 0 do bardzo sędziwych lat.
Przykład: Ile realnie wart jest usufrukt?
Rozważmy konkretną sytuację:
-
Rodzina mieszka w Brukseli (Region Stołeczny Brukseli)
-
Zmarł mąż; majątek głównie w postaci domu o wartości 400 000 €
-
Żona ma 63 lata
-
Mają dwoje dzieci
-
Chcemy policzyć wartość usufruktualną żony
Krok 1 — odczytanie wartości z tabeli
Patrzymy w oficjalną tabelę wiersz dla wieku 63 lata i płci kobiety.
(Przyjmując odczyt z tekstu urzędowego: zakładamy ok. 40 % — ale pełną wartość dokładną odczytuje się z tabeli w linku powyżej).
👉 Przyjmijmy tu: Conv. ≈ 40 % (orientacyjnie, zgodnie z aktualnymi tabelami)
Krok 2 — liczymy wartość usufrukt
400 000 € × 40 % = 160 000 €
To jest wartość ekonomiczna prawa usufrukt żony — kwota, od której będzie liczony podatek spadkowy.
Krok 3 — wartość gołej własności
400 000 € − 160 000 € = 240 000 €
Ta wartość przypada spadkobiercom (dzieciom).
Krok 4 — podział gołej własności
Jeśli są dwoje dzieci:
240 000 € ÷ 2 = 120 000 € na każde dziecko
Co to oznacza w praktyce?
✔ Żona będzie opodatkowana od 160 000 € wartości usufruktualnej
✔ Każde dziecko będzie opodatkowane od 120 000 € gołej własności
Podatek zależy od regionu, stopnia pokrewieństwa i stawek — w Brukseli stawki dla małżonka są inne niż dla dzieci.
Dlaczego trzeba korzystać z oficjalnych tabel?
Powszechnie w poradnikach pojawiają się uproszczone procenty (np. 40 %, 30 % itd.) — ale są to jedynie wartości orientacyjne.
Urzędowa tabela z Moniteur belge to źródło prawne obowiązujące w administracji i u notariuszy.
Tabele te:
-
uwzględniają płeć i długość życia wg statystyk,
-
są co rok aktualizowane,
-
stosuje się je przy formalnych obliczeniach podatkowych.
Pełną tabelę znajdziesz w publikacji:
➡️ https://refli.be/fr/lex/2025004454 — Arrêté ministériel établissant les tables de conversion de l’usufruit
Kiedy warto rozważyć konwersję usufrukt?
W praktyce spadkowej coraz częściej rozważa się:
-
konwersję usufrukt na pieniądze (np. wypłatę ekwiwalentu),
-
konwersję na pełną własność,
-
inny podział majątku.
Może to być korzystne, gdy strony chcą uniknąć długotrwałej indivision lub sporów o zarządzanie nieruchomością.
Podsumowanie
-
Usufrukt małżonka przeżywającego ma konkretną wartość ekonomiczną.
-
Jego wartość obliczana jest zgodnie z urzędową tabelą konwersji publikowaną co rok.
-
Dzięki temu obliczenia są przejrzyste i jednolite we wszystkich regionach Belgii.
-
Dla żywych przykładów i realnych obliczeń — tak jak powyżej — zawsze opieraj się na danych z Moniteur belge.
Agnieszka Maria Sità
Jedna sprawa rzadko oznacza jeden problem prawny.
Rozwód może oznaczać konieczność sprzedaży domu. Spadek w Belgii – uregulowania nieruchomości w Polsce. Zakup mieszkania – zabezpieczenia wkładu jednego z partnerów. A konflikt rodzinny może w jednej chwili stać się sprawą międzynarodową dotyczącą praw dziecka.
Właśnie tak pracuję: nie od dokumentu do dokumentu, ale od sytuacji do rozwiązania.
Jestem prawnikiem (ULB) oraz akredytowanym mediatorem rodzinnym i spadkowym. Specjalizuję się w sprawach rodzinnych, prawach dziecka, spadkach, nieruchomościach oraz sprawach transgranicznych – przede wszystkim pomiędzy Belgią a Polską.
Moje kwalifikacje mediatora rodzinnego i spadkowego zdobyłam w ramach AVOCATS.BE. Jestem mediatorem wpisanym na listę Federalnej Komisji Mediacji oraz mediatorem międzynarodowym w sprawach uprowadzenia rodzicielskiego dzieci, wpisanym na listę przy belgijskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych.
Jako tłumacz i tłumacz ustny przysięgły jestem wpisana do krajowego rejestru prowadzonego przez belgijskie Ministerstwo Sprawiedliwości.
Moje wykształcenie uzupełniają psychotraumatologia kliniczna i wiktymologia (Université Paris V i Centre de Psychotraumatologie Montoyer) oraz prawo cudzoziemców (ULB/ADDE).
Nie wszystko robię sama. I właśnie na tym polega mój sposób pracy.
Współpracuję obecnie z dwiema kancelariami notarialnymi w Belgii oraz agencją nieruchomości, a w sprawach wymagających innych kompetencji – z odpowiednimi specjalistami.
Klient nie musi więc sam zastanawiać się, czy jego problem jest „dla notariusza”, „dla mediatora”, „dla prawnika”, czy wymaga jeszcze innego rozwiązania.
Najpierw patrzymy na całą sprawę. Potem wybieramy właściwą drogę.
W 2019 roku założyłam TRAMPOLINA ASBL właśnie z taką myślą: aby pomoc prawna nie kończyła się na odpowiedzi „proszę zwrócić się gdzie indziej”.
Pracuję w języku polskim, francuskim, angielskim, włoskim i niderlandzkim.
Nie wiesz, od czego zacząć? Zacznij od konsultacji. Zapraszam do konatktu : E-mail: mediator@trampolina.be