Śmierć jednego z małżonków to zawsze trudna chwila — zarówno emocjonalnie, jak i praktycznie. Oprócz kwestii organizacyjnych, pojawia się pytanie: jak właściwie dzielony jest majątek? W Belgii jednym z najważniejszych mechanizmów ochrony małżonka przeżywającego jest usufrukt — prawo do korzystania z majątku zmarłego bez bycia jego pełnym właścicielem.Czym jest usufrukt?

Usufrukt (fr. usufruit, niderl. vruchtgebruik) to prawo do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków, bez prawa do rozporządzania własnością. Gdy małżonek umiera, ustawodawca belgijski przewiduje, że:

• małżonek przeżywający odziedziczy usufrukt nad częścią majątku,

• dzieci (lub inni spadkobiercy) otrzymują gołą własność („nue-propriété”).

Po wygaśnięciu usufrukt (najczęściej wraz ze śmiercią małżonka przeżywającego) z powrotem łączy się z gołą własnością i dzieci (lub inni właściciele) stają się pełnymi właścicielami.

Dlaczego wartość usufrukt ma znaczenie?

Wartość usufruktualna ma wpływ na:

• podatek spadkowy (każdy z członków rodziny jest opodatkowany od wartości udziału, który otrzymuje),

• konwersję usufrukt/nieruchomość na środki pieniężne,

• negocjacje między uprawnionymi (np. małżonkiem i dziećmi).

Aby ocenić tę wartość precyzyjnie, Belgia każdego roku publikuje urzędowe tabele konwersji usufrukt — oparte na statystycznej długości życia i stopie procentowej, osobno dla mężczyzn i kobiet.

 Pełny tekst urzędowy tych tabel (Arrêté ministériel z 1 lipca 2025) znajdziesz tutaj:
➡️ https://refli.be/fr/lex/2025004454 — Arrêté ministériel établissant les tables de conversion de l’usufruit visées à l’article 4.64, §§ 3 et 5, du Code civil

Jak wyglądają te tabele?

Oficjalna tabela to długi zestaw danych aktuarialnych, który dla każdego roku życia pokazuje, ile procent wartości majątku stanowi wartość usufrukt (Conv.). Przykładowy fragment tabeli wygląda tak:

To tylko fragment — pełna tabela zawiera wartości dla w zasadzie każdego wieku od 0 do bardzo sędziwych lat.

Przykład: Ile realnie wart jest usufrukt?

Rozważmy konkretną sytuację:

• Rodzina mieszka w Brukseli (Region Stołeczny Brukseli)

• Zmarł mąż; majątek głównie w postaci domu o wartości 400 000 €

• Żona ma 63 lata

• Mają dwoje dzieci

• Chcemy policzyć wartość usufruktualną żony

Krok 1 — odczytanie wartości z tabeli

Patrzymy w oficjalną tabelę wiersz dla wieku 63 lata i płci kobiety.
(Przyjmując odczyt z tekstu urzędowego: zakładamy ok. 40 % — ale pełną wartość dokładną odczytuje się z tabeli w linku powyżej).

👉 Przyjmijmy tu: Conv. ≈ 40 % (orientacyjnie, zgodnie z aktualnymi tabelami)

Krok 2 — liczymy wartość usufrukt

400 000 € × 40 % = 160 000 €

To jest wartość ekonomiczna prawa usufrukt żony — kwota, od której będzie liczony podatek spadkowy.

Krok 3 — wartość gołej własności

400 000 € − 160 000 € = 240 000 €

Ta wartość przypada spadkobiercom (dzieciom).

Krok 4 — podział gołej własności

Jeśli są dwoje dzieci:

240 000 € ÷ 2 = 120 000 € na każde dziecko

Co to oznacza w praktyce?

✔ Żona będzie opodatkowana od 160 000 € wartości usufruktualnej
✔ Każde dziecko będzie opodatkowane od 120 000 € gołej własności

Podatek zależy od regionu, stopnia pokrewieństwa i stawek — w Brukseli stawki dla małżonka są inne niż dla dzieci.

Dlaczego trzeba korzystać z oficjalnych tabel?

Powszechnie w poradnikach pojawiają się uproszczone procenty (np. 40 %, 30 % itd.) — ale są to jedynie wartości orientacyjne.
Urzędowa tabela z Moniteur belge to źródło prawne obowiązujące w administracji i u notariuszy.

Tabele te:

• uwzględniają płeć i długość życia wg statystyk,

• są co rok aktualizowane,

• stosuje się je przy formalnych obliczeniach podatkowych.

Pełną tabelę znajdziesz w publikacji:
➡️ https://refli.be/fr/lex/2025004454 — Arrêté ministériel établissant les tables de conversion de l’usufruit

Kiedy warto rozważyć konwersję usufrukt?

W praktyce spadkowej coraz częściej rozważa się:

• konwersję usufrukt na pieniądze (np. wypłatę ekwiwalentu),

• konwersję na pełną własność,

• inny podział majątku.

Może to być korzystne, gdy strony chcą uniknąć długotrwałej indivision lub sporów o zarządzanie nieruchomością.

Podsumowanie

• Usufrukt małżonka przeżywającego ma konkretną wartość ekonomiczną.

• Jego wartość obliczana jest zgodnie z urzędową tabelą konwersji publikowaną co rok.

• Dzięki temu obliczenia są przejrzyste i jednolite we wszystkich regionach Belgii.

• Dla żywych przykładów i realnych obliczeń — tak jak powyżej — zawsze opieraj się na danych z Moniteur belge.

---